رضا آشفته
بدون اولويت؛ 1- پلکان (اکبر رادي) 2- شب هزار و يکم (بهرام بيضايي) 3- هي مرد گنده گريه نکن (جلال تهراني)
4- يک دقيقه سکوت (محمد يعقوبي) 5- باغ شب نماي ما (اکبر رادي) 6- حکايت شهر سنگي (عبدالحي شماسي)
7- رقص روي ليوان ها (اميررضا کوهستاني) 8- چهار حکايت از چندين حکايت رحمان (عليرضا نادري) 9- افرا يا روز مي گذرد (بهرام بيضايي) 10- رازها و دروغ ها (نغمه ثميني)
11- چيستا (نادر برهاني مرند).
يدالله آقاعباسي (پژوهشگر، مترجم و مدرس)
بدون اولويت؛ 1- منجي در صبح نمناک (اکبر رادي)
2- پلکان 3- مرگ يزدگرد (بهرام بيضايي) 4- عشق آباد (داوود ميرباقري) 5- معرکه در معرکه (داوود ميرباقري) 6- زمستان 66 (محمد يعقوبي) 7- افسون معبد سوخته (نغمه ثميني)
8- خروس (محمد رحمانيان) 9- نيلوفر آبي (حميد امجد) به طور حتم کارهاي بهتري وجود دارد که من نديده ام.
ندا آل طيب (خبرنگار)
بدون اولويت؛ 1- فتحنامه کلات (بهرام بيضايي) 2- هي مرد گنده گريه نکن 3- نيلوفر آبي 4- يک دقيقه سکوت
5- خواب در فنجان خالي (نغمه ثميني) 6- چهار حکايت از چندين حکايت رحمان 7- در ميان ابرها (اميررضا کوهستاني) 8- مصاحبه (محمد رحمانيان) 9- مي بوسمت و اشک (محمد چرم شير) 10- دير راهبان (محمد چرم شير و فرهاد مهندس پور).
فرشيد ابراهيميان (منتقد، مترجم و مدرس)
بدون اولويت؛ 1- مرگ يزدگرد 2- آميز قلمدون (اکبر رادي) 3- آنگاه که آسمان شکفت (نصرالله قادري) 4- خروس 5- کبوتري ناگهان (محمد چرم شير) 6- افسون معبد سوخته 7- خشم و هياهو (مهرداد راياني مخصوص) 8- يک دقيقه سکوت 9- شب سيزدهم (حميد امجد) 10- شب روي سنگفرش خيس (اکبر رادي).
ايثار ابومحبوب (منتقد)
بدون اولويت و بدون شمردن اعتباري براي ليست خودم و با ناديده گرفتن ضعف آشکار بعضي شان، به ترتيبي که خودکار مي رود؛ مرگ يزدگردً بيضايي (شايد مي ترسم از بيضايي چيزي نگويم،)، منجي در صبح نمناکً رادي (که بعضي جاهايش را تندتر مي خواندم تا زودتر بگذرد)، 31/6/77 نادري (يادم باشد از نادري بيشتر بخوانم. بايد متن هاي بهتري هم داشته باشد) شب هاي آوينيونً نريماني (40-30 نفري رفته بوديم تئاترشهر، شب خوبي بود. يادم باشد از نريماني هم بيشتر بخوانم. شايد متن هاي بهتري هم داشته باشد)، رقص روي ليوان هاي کوهستاني (که اجرايش را نديدم)، تک سلولي ها و مخزنً تهراني ( که مخزن را خيلي دير ـ چند ماه پيش- خواندم، يادم باشد از تهراني هم...)، يک دقيقه سکوتً يعقوبي (عجيب است، يادم باشد از...)، روز رستاخيزً چرم شير و مهندس پور (اين را هم با همان 40-30 نفر قبلي رفته بوديم. نمي توانستم حدس بزنم چه مجموعه کاملي خواهم ديد)، بچه هاي تابستانً حامد (حتي يک کلمه اش هم يادم نيست. فقط يادم مي آيد که در نوجواني دوستش داشتم. يادم باشد...)، آرتيگوشه ميرعلي اکبري (به خاطرً همجواري متوني متناقض، بدون آنکه براي رفع شبهه کاري کند) و رازها و دروغ هاي ثميني (که دوستي در راهروي دانشکده تکليف کرد بخوان؛ مي خواهم کار کنم. درجا- در همان راهرو- اطاعت کردم. يادم باشد از...) بيش از اينکه دليل مهمي پشت اين اسامي باشد؛ 1ـ تداعي خاطره لذت است وقتي که مي خواندم يا مي ديدم؛ 2- بي خبري است (= بي سوادي) که هم موجب غيبت نام هايي مهم در ليستم شده است و هم توجيه وجود انتخابً من را ميان باقيً انتخاب ها از ميان برده است. (مي دانستم يک روز لو مي روم. يادم باشد از رحمانيان، برهاني، رضايي راد، امجد و...).
فارس باقري (منتقد و نمايشنامه نويس)
اينکه در يک نظرسنجي ادبيات نمايشي را از سال 57 به بعد بررسي مي کنيم، خود به اين مفهوم است که گويي ما همگي مي دانيم پيش از اين سال ها چه کساني بوده اند و نوشته اند و حالا فقط نويسندگاني از اين مبداء تاريخي مفقود مانده اند که بايد آنها را معرفي کرد. گمان من بر اين است که با اين موجً بازگشتي که امروز در فضاي ادبي ما وجود دارد که مدام از دهه چهل حرف مي زنيم؛ «داستان و نمايشنامه و رمان دهه 40 و صفت طلايي بودن اين دوره»، انگار با اين رويکرد نويسندگان معاصرمان را ناديده مي گيريم. اما در بحث نمايشنامه ما ناگزيريم از مشروطه شروع کنيم. شايد با اين رويکرد نزد شما، اين لقلقه زباني که؛ «ما نمايشنامه ايراني نداريم» و «نويسنده ايراني نداشته ايم و نداريم» از دهان بيفتد و به حاشيه برود و از اين مدارً سرد و دماي نفسگير بگذريم. صدالبته اين نظرسنجي تنها شعله يي کوچک در تاريکي است و آن را بايد در دانشگاه ها واکاوي و پژوهش کرد(،) و اکنون در غيبت اين گونه تحقيق ها شايد بشود نگاه ها را به اين نوع ادبي بي پناهً در اين مملکت متوجه کرد.
انتخاب هاي من به قرار زير است؛ 1- مرگ يزدگرد (بهرام بيضايي) 2- فتحنامه کلات (بهرام بيضايي) 3- پلکان (اکبر رادي) 4- منجي در صبح نمناک (اکبر رادي) 5- در مصر برف نمي بارد (محمد چرم شير) 6- دير راهبان (محمد چرم شير و فرهاد مهندس پور) 7- مصاحبه (محمد رحمانيان) 8- نهر فيروزآباد (محمد رحمانيان) 9- امير (محمد رحمانيان)
10- پستوخانه (حميد امجد) 11- نيلوفر آبي (حميد امجد) 12- سه پاس از حيات نوجوان طيبه و زيبا (عليرضا نادري) 13- سعادت لرزان مردمان تيره روز (عليرضا نادري) 14- يک دقيقه سکوت (محمد يعقوبي) 15- زمستان 66 (محمد يعقوبي) 16- تهران زير بال فرشتگان (نادر برهاني مرند)
17- مويه جم (قطب الدين صادقي) 18- گزارش خواب (محمد رضايي راد) 19- شکلک (نغمه ثميني)
20- تک سلولي ها (جلال تهراني) 21- کبودان و اسفنديار (آرمان اميد).
امير کاووس بالازاده (پژوهشگر و مدرس)
1- مرگ يزدگرد 2- فتحنامه کلات 3- افرا يا روز مي گذرد 4- شب روي سنگفرش خيس 5- تانگوي تخم مرغ داغ (اکبر رادي) 6- پل (محمد رحمانيان) 7- مسافران (محمد رحمانيان) 8- چهار حکايت از چندين حکايت رحمان.
حسن پارسايي (منتقد و مترجم)
1- مرگ يزدگرد 2- سفر سبز در سبز (بهروز غريب پور).
ساسان پيروز (پژوهشگر)
بدون اولويت؛ 1- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران (رحمانيان) 2- پلکان 3- مرگ يزدگرد 4- فتحنامه کلات
5- رقص روي ليوان ها (اميررضا کوهستاني) 6- پستوخانه (حميد امجد) 7- رقصي چنين (محمد رضايي راد) 8- افسون معبد سوخته 9- تک سلولي ها 10- يک دقيقه سکوت.
هادي جاوداني (منتقد)
بدون اولويت 1- رقص کاغذ پاره ها (محمد يعقوبي)
2- پچپچه هاي پشت خط نبرد (عليرضا نادري) 3- خشم و هياهو 4- بيمارستان عشق (علي حاتمي)، تاريخ نامعلوم است و بعد از 57 در نظر گرفتم. 5- مرگ يزدگرد 6- يک دقيقه سکوت 7- سمفوني درد (حسين پاکدل) 8- افسون معبد سوخته 9- همان هميشگي (ريما رامين فر) 10- رژيسورها نمي ميرند (حسين کياني).
منصور خلج (پژوهشگر و نمايشنامه نويس)
حدود ساعت 9 شب زنگ تلفن به صدا درآمد، گوشي را برداشتم، از روزنامه اعتماد بود. پرسشي را مطرح کردند و پاسخ خواستند «به نظر شما 10 نمايش برتر 30 سال اخير کدامند؟» و قرار شد بعداً تماس بگيرند. به محض اينکه گوشي را گذاشتم سوال فکرم را به خود مشغول کرد و باور کنيد تا پاسي از شب خواب به چشمم راه نيافت، کاش با يک نه گفتن خودم را خلاص مي کردم. بار چنين سوالاتي بسيار سنگين است و مگر صحبت يکي، دو ماه اخير است که به يادت مانده باشد، ياد نمايشنامه در انتظار گودوي ساموئل بکت افتادم. آنجا که آن دو ولگرد (ولاديمير و استراگون) خودشان را با کارهاي بيهوده سرگرم کرده اند و زمان را مي کشند. اولي مي پرسد يادته 30 سال پيش زير اين درخت تو مي خواستي خودت را دار بزني؛ دومي در حالي که به دوردست خيره شده، پاسخ مي دهد، گمانم اشتباه مي کني 31 سال پيش بود. به راستي مثل اينکه شوکي بر تو وارد آمده، چنين به نظر مي رسد که زمان بïعدش را از دست داده،30 سال آن هم اين سه دهه پرشتاب. بايد به دست نوشته هايم رجوع مي کردم. سال هاست هر نمايشي را که مي بينم يا مي خوانم يادداشت هايي بر مي دارم. حافظه در سن و سال من گاه ياري نمي کند، کمتر مطلب تئاتري است که دنبال نکرده باشم. با اين حال مي دانم زنده ياد خليل موحد ديلمقاني در غربت نمايشنامه هايي نوشته که من از طريق نامه هايش در جريان بودم يا ابراهيم مکي، بهمن فرسي، محسن يلفاني، رضا قاسمي و ديگراني که در غربتند. همين طور نمايشنامه هايي که امکان چاپ برايشان فراهم نشد يا امکان به صحنه رفتن.
پس همين جا بگويم قضاوتم نسبي است ميان آنچه پشت ويترين کتابفروشي ها به چشمم آمد و آنهايي که اقبال به صحنه رفتن را به دست آوردند. جا دارد به تلاش هاي ستودني نمايشنامه نويساني چون علي رفيعي، اسماعيل خلج، محمد چرم شير، داود کيانيان، حميد امجد، محمد رحمانيان، بهروز غريب پور، عليرضا نادري، نغمه ثميني، چيستا يثربي، عزت الله مهرآوران، کوروش نريماني، نادر برهاني مرند، حسين کياني، ناصح کامکاري و ديگراني که اکنون حافظه ام ياري نمي کند که طي اين سال سي، به رغم دشواري ها، با خلق آثاري زيبا و ستودني چراغ تئاترمان را روشن نگاه داشته اند دست مريزاد گفت که قلم تان پاينده.اما آثاري که طي اين سي سال تاثيرشان را هرگز از ياد نبرده ام.
1- از ميان خيل آثار به ياد ماندني زنده ياد اکبر رادي، پلکان و منجي در صبح نمناک.
2- از ميان آثار بي بديل بهرام بيضايي مرگ يزدگرد، ندبه، مجلس شبيه در ذکر مصائب استاد نويد ماکان و همسرش مهندس رخشيد فرزين و شب هزار و يکم.
3- از ميان شاعرانه هاي پري صابري هفت شهر عشق.
4- از مجموعه کارهاي محمد يعقوبي «يک دقيقه سکوت».
5- از ميان آثار تاثيرگذار قطب الدين صادقي هفت قبيله گمشده.
و دست آخر نمايشنامه در انتظار سحر اثر محسن يلفاني.
کاش مي شد همچنان نمايشنامه هايي را ذکر کنم که در خلوتم با آنها گريسته ام و لذت برده ام و اينکه چرا براي نمايشنامه هاي کودک و نوجوان چنين نکنيم.
افشين خورشيد باختري (منتقد)
هر اثر داراي کيفيت، ويژگي ها و ارزش هاي خاص خود است. اين انتخاب به معناي نگاه از بالا نيست. بلکه نمايانگر سليقه تنها يک نفر است و بي شک ممکن است بسياري آثار خوب از قلم افتاده باشد.
بدون اولويت؛ 1- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران 2- پچپچه هاي پشت خط نبرد 3- در مصر برف نمي بارد (محمد چرم شير)4- کاليگولا شاعر خشونت (محمد چرم شير و آتيلا پسياني) 5- خواب در فنجان خالي 6- گزارش خواب (محمد رضايي راد) 7- مرگ يزدگرد 8- هي مرد گنده گريه نکن 9- دن کاميلو (کوروش نريماني) 10- معماي ماهيار معمار (رضا قاسمي).
مريم رضازاده (خبرنگار)
بدون اولويت؛ 1- رازها و دروغ ها (نغمه ثميني) 2- هي مرد گنده گريه نکن 3- فتحنامه کلات 4- يک دقيقه سکوت
5- نيلوفر آبي 6- پچپچه هاي پشت خط نبرد 7- مي بوسمت و اشک (محمد چرم شير) 8- تک سلولي ها 9- در ميان ابرها
10- خواب در فنجان خالي.
آزاد روح بخشان (پژوهشگر)
با احترام به آثار بهمن فرسي، اسماعيل خلج، محمود استادمحمد، محسن يلفاني، عليرضا نادري عزيز، رضا قاسمي، رضا سرور، محمود ناظري و افسانه نوري. بدون هيچ ترتيبي اين آثار را انتخاب کرده ام.
1- با احترام به تمامي تجربه هاي بهرام بيضايي نمايشنامه هاي افرا يا روز مي گذرد، مجلس شبيه در ذکر مصائب استاد نويد ماکان و همسرش مهندس رخشيد فرزين و مرگ يزدگرد را انتخاب مي کنم.
2- با احترام به تمامي تجربه هاي اکبر رادي به ويژه منجي در صبح نمناک و شب روي سنگفرش خيس نمايشنامه خانومچه و مهتابي را انتخاب مي کنم.
3- از محمد يعقوبي با احترام به دل سگ و زمستان 66، نمايشنامه يک دقيقه سکوت را انتخاب مي کنم.
4- با احترام به تمامي تجربه هاي محمد چرم شير به ويژه حشمت، کبوتري ناگهان، شيش و بش و با دهانبند سکوت، دو نمايشنامه روز رستاخيز و کسي نيست همه داستان ها را به ياد بياورد را انتخاب مي کنم.
5- از محمد رحمانيان با احترام به خروس و شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران نمايشنامه مصاحبه را انتخاب مي کنم.
6- از نغمه ثميني خواب در فنجان خالي را انتخاب مي کنم.
7- از جلال تهراني با احترام به همه آثار او دو نمايشنامه مخزن و هي مرد گنده گريه نکن را انتخاب مي کنم.
8- از حميد امجد با احترام به تجربه هايش نيلوفر آبي و پستوخانه را انتخاب مي کنم.
فرزان سجودي (پژوهشگر، مدرس و مترجم)
بدون اولويت؛ 1- آهسته با گل سرخ (اکبر رادي) 2- آخرين بازي (محمود استاد محمد) 3- مصاحبه 4- قمر در عقرب (نغمه ثميني) 5- هي مرد گنده گريه نکن 6- مرگ يزدگرد 7- زمستان 66 8- محاله که فکر کنيد اين طوري هم ممکنه بشه، (چيستا يثربي)
رضا سرور (منتقد، مترجم و نمايشنامه نويس).
بدون اولويت 1- مرگ يزدگرد
2- فتحنامه کلات 3- ماه عسل (غلامحسين ساعدي) 4- منجي در صبح نمناک 5- يک دقيقه سکوت 6- آمين گفتن مردگان در عنبر (محمد چرم شير) 7- 31/6/77 (عليرضا نادري) 9- شب سيزدهم (حميد امجد)
آزاده شاهميري (پژوهشگر)
بدون اولويت؛1- مرگ يزدگرد
2- پرده خانه (بهرام بيضايي) 3- هي مرد گنده گريه نکن 4- مهمان چندروزه (محسن يلفاني) 5- منجي در صبح نمناک 6- خواب در فنجان خالي (نغمه ثميني) 7- يک دقيقه سکوت 8- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران 9- چهار حکايت از چندين حکايت رحمان (عليرضا نادري)
10- شيش و بش (محمد چرم شير)
11- روي زمين (افروز فروزند)
12- مخزن (جلال تهراني) 13- گزارش خواب (محمد رضايي راد) 14- واقعيت اينه که خورشيد دور ما مي گرده (حسن برزگر).
زهرا شايانفر (خبرنگار)
بدون اولويت؛ 1- هي مرد گنده گريه نکن 2- مرگ يزدگرد 3 -فتحنامه کلات 4- پرده خانه 5- مجلس شبيه در ذکر مصائب استاد نويد ماکان و همسرش مهندس رخشيد فرزين 6- يک دقيقه سکوت 7- تيغ کهنه (محمدامير ياراحمدي) 8- دن کاميلو 9- پچپچه هاي پشت خط نبرد 10- 31/6/77 .
رحيم عبدالرحيم زاده (منتقد)
1- مرگ يزدگرد 2- شب روي سنگفرش خيس (اکبر رادي) 3- خواب در فنجان خالي 4- زمستان 66 5- پرده خانه (بهرام بيضايي) 7- سه پاس از حيات طيبه نوجواني نجيب و زيبا (عليرضا نادري) 7- دوران بيگناهي (قطب الدين صادقي)
8- در مصر برف نمي بارد (محمد چرم شير) 9- شب هاي آوينيون 10- شعبده و طلسم (چيستا يثربي) 11- هشتمين خوان (محمد رضايي راد) 12- راز حرم سلطان (شارمين ميمندي نژاد)
امين عظيمي (منتقد)
بدون اولويت؛ 1- روي زمين 2- يک دقيقه سکوت
3- شب هاي آوينيون 4- تک سلولي ها 5- چهار حکايت از چندين حکايت رحمان 6- سه پاس از حيات طيبه نوجواني نجيب و زيبا 7- 31/6/77 8- پچپچه هاي پشت خط نبرد 9- شکلک 10- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران (محمد رحمانيان) 11- رقص روي ليوان ها (اميررضا کوهستاني) 12- تنها راه ممکن (محمد يعقوبي) 13- دير راهبان (محمد چرم شير و فرهاد مهندس پور) 14- روز رستاخيز (محمد چرم شير و فرهاد مهندس پور)
اشکان غفارعدلي (منتقد)
بدون اولويت؛ 1- مرگ يزدگرد 2- خواب در فنجان خالي 3- يک دقيقه سکوت 4- در ميان ابرها 5- منجي در صبح نمناک 6- شکلک 7- 31/6/77 8- زمستان 66 9- رقصي چنين (محمد رضايي راد) 10- پرده خانه (بهرام بيضايي).
بهزاد قادري (پژوهشگر، مترجم و مدرس)
اين تعداد نمايشنامه را به دلايل مختلف انتخاب کردم. راستش نمي دانم درست است جلوشان يک و دو و سه بگذارم؟
1- مرگ يزدگرد (بهرام بيضايي) به خاطر لرزه انداختن بر تن تاريخ 2- کارنامه بندار بيدخش (بهرام بيضايي) به خاطر زبان زبده و کمينه گرايي در بازنمايي و نمادها 3- پلکان (اکبر رادي) به خاطر نقد اجتماعي رادي 4- منجي در صبح نمناک (اکبر رادي) به خاطر نگاه رادي به فرديت نويسنده در ايران 5- آهسته با گل سرخ (اکبر رادي) به خاطر نبض عشق در اين روزگار خاکستري 6- زمستان 66 (محمد يعقوبي) به خاطر ذهن جدلي يعقوبي عزيز و باز به خاطر واکاوي تاثيرات رواني جنگ بر کساني که در آن شرکت ندارند. من يعقوبي را به خاطر سادگي و صلابت اين نمايشنامه ستايش مي کنم.7- ارفه (محسن حسيني) به خاطر درک خوب جناب محسن حسيني در زمينه استفاده از شيوه هاي نو در درام نويسي و اجرا 8- مده آ (محسن حسيني) به خاطر يک پارودي خوب و تاکيد بر کمدي متعالي 9- نيلوفر آبي (حميد امجد) 10- بابًلي ها (اسماعيل خلج) به خاطر رويکرد متفاوت خلج به موضوعات درام.
علي قلي پور (منتقد)
بدون اولويت؛ 1- مرگ يزدگرد 2- افرا يا روز مي گذرد
3- منجي در صبح نمناک 4- آهسته با گل سرخ (اکبر رادي) 5- کوکوي کبوتران حرم (عليرضا نادري) 6- بازگشت لوکوموتيوران (عبدالحي شماسي) 7- عکس خانوادگي (محمود استاد محمد) 8- مصاحبه 9- رقص روي ليوان ها
10- تک سلولي ها 11- يک دقيقه سکوت. چه خوب که نبايد از ده تا بيشتر باشد.
رضا کوچک زاده (پژوهشگر)
اکنون که طعم گس گزينش را در جشنواره فجر امسال چشيده ام، مي دانم که گزينش هر چيز (نيک يا بد) به حذف بسياري ديگر از همنوعان مي انجامد. پس در اين دقايق اندک انتخاب، مي کوشم آنچه را از ادبيات نمايشي ايران در اين سال ها خوانده ام يا ديده ام به ويژه آنها که در ذهن مانده اند، يادآوري کنم.
چه بسا آثار تازه و پربهايي که در کارگاه هاي گوناگون يا در کلاس هاي دانشگاهي از هنرآموزان و دانشجويان خوانده ام و حالا در ياد ندارم و چه بسيار نمايشنامه هايي که بهتر از اين گزينش ها نوشته شده اند ولي در کتابخانه هاي نويسندگان شان به اجبار محبوس شده و خاک خورده اند و مجالي براي ارائه نداشته اند. اميدوارم همه آن نويسندگاني که آثارشان را پيش چشم ندارم مرا ببخشند به سبب اين انتخاب.
1- فتحنامه کلات 2- مرگ يزدگرد 3- هي مرد گنده گريه نکن 4- عصر معصوميت (مثل خون براي استيک) (محمد چرم شير) 5- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران
6- خروس 7- دو حکايت از چندين حکايت رحمان (عليرضا نادري) 8- نيلوفر آبي 9- دن کاميلو 10- همسايه آقا (حسين کياني) 11- مرگ ابريشم (آتيلا پسياني) 12- يک دقيقه سکوت 13- از ميان ابرها 14- کنار شير آتش نشاني (فرهاد ناظرزاده کرماني) 15- بچه تابستان (حسن حامد).
مهدي نصيري (منتقد)
1- مرگ يزدگرد 2- منجي در صبح نمناک 3- خانات (رضا صابري) 4- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران
5- مصاحبه 6- با دهانبند سکوت (محمد چرم شير) 7- رقص کاغذ پاره ها (محمد يعقوبي) 8- خواب در فنجان خالي
9- هفت قبيله گمشده (قطب الدين صادقي) 10- مويه جم
11- شب و گربه زير طاقي (محمد چرم شير) 12- ماه در آب (محمد يعقوبي) 13- محاله که فکر کنيد اين طوري هم ممکنه بشه،
افسانه نوري (منتقد)
بدون اولويت؛ 1- مرگ يزدگرد 2- خانومچه و مهتابي (اکبر رادي) 3- يک دقيقه سکوت 4- پچپچه هاي پشت خط نبرد 5- نيلوفر آبي 6- مصاحبه 7- شکلک 8- باغ شب نماي ما (اکبر رادي) 9- شب هاي آوينيون 10- افرا يا روز مي گذرد.
حميدرضا آذرنگ (نمايشنامه نويس، کارگردان و بازيگر)
بدون اولويت؛ 1- پچپچه هاي پشت خط نبرد (عليرضا نادري)
2- چهار حکايت از چندين حکايت رحمان (عليرضا نادري) 3- شب سيزدهم (حميد امجد) 4- 31/6/77 (عليرضا نادري) 5- تکيه ملت (حسين کياني) 6- پنهان خانه پنج در (حسين کياني).
ايوب آقاخاني (نمايشنامه نويس، کارگردان و مدرس)
بدون اولويت؛ 1- مرگ يزدگرد (بهرام بيضايي) 2- فتحنامه کلات (بهرام بيضايي) 3- پلکان (اکبر رادي) 4- شب روي سنگفرش خيس (اکبر رادي) 5- مصاحبه (محمد رحمانيان) 6- پل (محمد رحمانيان) 7- فنز (محمد رحمانيان) 8- نيلوفر آبي (حميد امجد) 9- خواب در فنجان خالي (نغمه ثميني) 10- يک دقيقه سکوت (محمد يعقوبي).
مهشيد ابراهيميان (نويسنده)
بدون اولويت؛ 1- يک دقيقه سکوت 2- پچپچه هاي پشت خط نبرد 3- خروس (محمد رحمانيان)
4- بي شير و شکر (حميد امجد)
5- مرگ و استعاره (رضا سرور)
6- گزارش خواب (محمد رضايي راد) 7- مغول ها (محمد ميرعلي اکبري) 8- هي مرد گنده گريه نکن (جلال تهراني) 9- افرا يا روز مي گذرد (بهرام بيضايي).
سيامک احصايي (کارگردان)
بدون اولويت؛ 1- همان هميشگي (ريما رامين فر)
2- 31/ 6/77 (عليرضا نادري) 3- قهوه تلخ (شبنم طلوعي) 4- تک سلولي ها (جلال تهراني).
رحمت اميني (نويسنده و مدرس)
1- تقسيم بندي هاي زير بدون اولويت است به جز پلکان رادي.
2- اين انتخاب در فرصت کمي انجام گرفته است و روشن است که فرصت در فراغت بيشتر، حافظه براي انتخابي دقيق تر و به ياد آوردن نام هاي ديگر، بيشتر ياري خواهد کرد.
1- پلکان (اکبر رادي) 2- شنا در آتش (رضا صابري)
3- پل 4- چمدان (فرهاد آييش) 5- چند و چون به چاه رفتن چوپان (عليرضا نادري) 6- زمستان 66 7- بچه تابستان (حسن حامد) 8- رضا موتوري (محمد چرم شير) 9- پنجره يي بر بادها (فرهاد ناظرزاده کرماني) 10- مهرگياه (شارمين ميمندي نژاد) 11- نيلوفر آبي 12- ساحره سوزان (چيستا يثربي).
نرگس اميني (نويسنده)
بدون اولويت؛ 1- مرگ يزدگرد 2- مصاحبه 3- سلطان و سياه (علي نصيريان) 4- چهار حکايت از چندين حکايت رحمان 5- پچپچه هاي پشت خط نبرد 6- سعادت لرزان مردمان تيره روز (عليرضا نادري) 7- خروس 8- موسيو ابراهيم و گل هاي قرآن (عليرضا کوشک جلالي) 9- شب روي سنگفرش خيس (اکبر رادي) 10- شب هاي آوينيون (کوروش نريماني) 11- تيغ کهنه (محمدامير ياراحمدي).
عليرضا اوليايي (کارگردان و بازيگر)
بدون اولويت؛ 1- يک دقيقه سکوت 2- گزارش خواب 3- بي شير و شکر 4- افرا يا روز مي گذرد 5- مصاحبه
6- مغول ها 7- کودکي من (رضا سرور) 8- سکوت ميراث تبار من است (مهشيد ابراهيميان) 9- قهوه تلخ
10- پچپچه هاي پشت خط نبرد 11- دير راهبان (محمد چرم شير و فرهاد مهندس پور).
نادر برهاني مرند (نويسنده و کارگردان)
1- آهسته با گل سرخ (اکبر رادي) 2- سعادت لرزان مردمان تيره روز 3- آخرين بازي (محمود استادمحمد)
4- سهراب شنبه (خسرو حکيم رابط) 5- همان هميشگي 6- گل هاي شمعداني (محمد يعقوبي) 7- شب هاي آوينيون 8- خواب در فنجان خالي 9- روي زمين (افروز فروزند) 10- زمين مقدس (ايوب آقاخاني).
حميد پورآذري (کارگردان)
بدون اولويت؛ 1- آندرانيک (حسين مهکام) 2- شب هاي آوينيون 3- در مصر برف نمي بارد (محمد چرم شير)
4- پرده خانه (بهرام بيضايي) 5- تک سلولي ها 6- افسون معبد سوخته (نغمه ثميني) 7- تولد (نادر برهاني مرند و سيامک صفري) 8- يک دقيقه سکوت 9- 31/6/77 10- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران (محمد رحمانيان) 11- زائر (حميد امجد) 12- هي مرد گنده گريه نکن 14- دن کاميلو (کوروش نريماني).
نغمه ثميني (نويسنده و مدرس)
بدون اولويت؛ 1- در مصر برف نمي بارد 2- مرگ يزدگرد 3- فتحنامه کلات 4- پلکان 5- يک دقيقه سکوت 6- پل 7- سعادت لرزان مردمان تيره روز 8- گزارش خواب
9- چيستا (نادر برهاني مرند) 10- اتاق رويا (افروز فروزند).
محمد رحمانيان (نويسنده و کارگردان)
اين دو ليست بر يکديگر اولويت ندارند. از هر نمايشنامه نويس تنها يک نمايشنامه انتخاب شده است
نمايشنامه نويسان قديمي؛ 1- افرا يا روز مي گذرد
2- پلکان 3- از نو شکفتن و مرگ (اسماعيل خلج)
4- معماي ماهيار معمار (رضا قاسمي) 5- مرواريد (عزت الله مهرآوران) 6- معدن (بهزاد فراهاني) 7- ققنوس (محمود دولت آبادي) 8- شب بيست و يکم (محمود استادمحمد) 9- فاخته دهان دوخته (ايرج جنتي )
10- افسانه ماشاءالله خان (پرويز بشردوست)
نمايشنامه نويسان جديد؛ 1- بي شير و شکر
2- نجواهاي شبانه (محمد چرم شير) 3- گزارش خواب
4- زمستان 66 5- خواب در فنجان خالي و پچپچه هاي پشت خط نبرد 6- محاله فکر کنيد اينجوري هم ممکنه بشه (چيستا يثربي) 7- پنهان خانه پنج در 8- قهوه تلخ 9- در ميان ابرها (اميررضا کوهستاني) 10- زمين مقدس.
محمد رضايي راد (نويسنده و کارگردان)
بدون اولويت؛ 1- يک دقيقه سکوت 2- پستوخانه (حميد امجد) 3- مجلسنامه (محمد رحمانيان) 4- در مصر برف نمي بارد 5- اسب هاي آسمان خاکستر مي بارند (نغمه ثميني) 6- افرا يا روز مي گذرد 7- معرکه در معرکه (داوود ميرباقري) 8- رقص روي ليوان ها (اميررضا کوهستاني) 9- پلکان 10- ديوار (عليرضا نادري) 11- تنها راه ممکن (محمد يعقوبي) 12- خواب در فنجان خالي
13- پچپچه هاي پشت خط نبرد 14- مويه جم (قطب الدين صادقي) 15- فتحنامه کلات 16- کودکي من (رضا سرور) 17- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران.
ميکاييل شهرستاني (بازيگر و کارگردان)
1- مرگ يزدگرد 2- کارنامه بندار بيدخش (بهرام بيضايي) 3- سحوري (قطب الدين صادقي) 4- مويه جم 5- خروس 6- مًهر و آيينه ها (حميد امجد) 7- قرمز و ديگران (محمد يعقوبي) 8- افرا يا روز مي گذرد 9- شب روي سنگفرش خيس 10- شب به خير جناب کنت (اکبر رادي).
محمد عاقبتي (کارگردان)
ليست زير بدون ترتيب است و بر اساس نمايشنامه هايي که من خوانده و ديده ام که بدون شک خوانده هاي من شامل تمام آثار نمايشي بعد از 57 نمي شود.
1- مرگ يزدگرد 2- منجي در صبح نمناک (اکبر رادي) 3- خانات (رضا صابري) 4- مصاحبه 5- نيلوفر آبي
6- در مصر برف نمي بارد 7- پچپچه هاي پشت خط نبرد 8- رازها و دروغ ها (نغمه ثميني) 9- يک دقيقه سکوت
10- هي مرد گنده گريه نکن 11- رقص روي ليوان ها.
آرش عباسي (نويسنده)
1- تانگوي تخم مرغ داغ (اکبر رادي) 2- مرگ يزدگرد
3- آخرين بازي 4- يک دقيقه سکوت 5- پچپچه هاي پشت خط نبرد 6- خواب در فنجان خالي 7- تيغ کهنه 8- زمين مقدس 9- رضا موتوري 10- رقص کاغذپاره ها (محمد يعقوبي).
بهروز غريب پور (نويسنده و کارگردان)
بدون اولويت؛ 1- مرگ يزدگرد 2- ملودي شهر باراني (اکبر رادي) 3- ددالوس و ايکاروس (همايون غني زاده) 4- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران 5- شبي در تهران (محمد چرم شير).
عباس غفاري (کارگردان)
کاري که از من خواسته ايد بسيار سخت و دشوار است زيرا بر خلاف عده يي از دوستان معتقدم در اين چند سال اخير ادبيات نمايشي ما امتحان بزرگي را پس داد و نمايشنامه نويسان بزرگي به دنياي ادبيات ما معرفي شدند. آنها گرچه جوان بودند اما قلم شان پخته بود و کاري کردند بزرگ و سترگ.
1- مرگ يزدگرد 2- در مصر برف نمي بارد 3- پلکان
4- مکبث (محمد چرم شير و فرهاد مهندس پور)
5- سعادت لرزان مردمان تيره روز 6- يک دقيقه سکوت
7- پس تا فردا (ريما رامين فر) 8- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران 9- تولد 10- مويه جم 11- پرده خانه
12- سياوش خواني (بهرام بيضايي) 13- معرکه در معرکه (داوود ميرباقري) 13- 31/6/77 14- پچپچه هاي پشت خط نبرد 15- روي ني بندي (جمشيد خانيان) 16- گنگ خوابديده 17- در ميان ابرها 18- قهوه تلخ 19- خواب در فنجان خالي 20- کبوتري ناگهان (محمد چرم شير)
21- اتاق رويا 22- زيرزمين (آرش عباسي)
23- ماشين نشين ها (اصغر فرهادي) 24- آئورا (آتيلا پسياني) 25- بچه تابستان (حسن حامد).
حسين فداي حسين (نويسنده و طراح صحنه)
بدون اولويت؛ 1- مرگ يزدگرد 2- خانات 3- پلکان 4- يادگار سال هاي شن (علي رفيعي)5- معماي ماهيار معمار.
بهزاد فراهاني (نويسنده، کارگردان و بازيگر)
کارهايي که دوستشان داشتم؛ 1- مجلس شبيه در ذکر مصائب استاد نويد ماکان و همسرش مهندس رخشيد فرزين (بهرام بيضايي) 2- تيغ کهنه 3- نهر فيروزآباد (محمد رحمانيان) 4- شکلک (نغمه ثميني)
5- دن کيشوت (علي قلي پور) 6- گل و قداره و مفتش (که نگذاشتند اجرا کنم و دوستش داشتم) (بهزاد فراهاني) 7- شب به خير جناب کنت 8- افرا يا روز مي گذرد (بهرام بيضايي) 9- نجواي شبانه (محمد چرم شير) 10- رقصي چنين (محمد رضايي راد) 11- کبوتري ناگهان (محمد چرم شير) 12- فنز.
افروز فروزند (نويسنده)
بدون اولويت؛ 1- در مصر برف نمي بارد 2- مرگ يزدگرد 3- کاليگولا شاعر خشونت (محمد چرم شير و آتيلا پسياني) 4- همان هميشگي 5- گزارش خواب 6- پل
7- کبودان و اسفنديار (آرمان اميد) 8- شکلک 9- ديوار 10- دن کاميلو
حسين کياني (نويسنده و کارگردان)
من همه نمايشنامه هاي ايراني مابعد انقلاب را نخوانده ام تا بتوانم ارزشگذاري شخصي عادلانه يي داشته باشم وليکن از آن تعداد محدود که خوانده يا اجرايش را ديده ام، مي توانم به اين چند تا اشاره کنم.
1- مرگ يزدگرد 2- فتحنامه کلات
3- شهادت خواني قدمشاد مطرب در تهران 4- فنز 5- پچپچه هاي پشت خط نبرد 6- يک دقيقه سکوت 7- شب هاي آوينيون 8- شکلک 9- شب سيزدهم 10- تيغ کهنه.
محمد ميرعلي اکبري (نويسنده و کارگردان)
1- مرگ يزدگرد 2- مرگ و استعاره (رضا سرور) 3- هي مرد گنده گريه نکن 4- يک دقيقه سکوت 5- کسي نيست همه داستان ها را به ياد آورد (محمد چرم شير) 6- مخزن (جلال تهراني)
7- کودکي من (رضا سرور) 8- تيغ کهنه 9- اپيدميً2 (ايثار ابومحبوب)
10- بي کس و کارها (مهشيد ابراهيميان).
عليرضا نادري (نويسنده و کارگردان)
به خاطر آوردن 10 نمايشنامه سي سال پس از انقلاب، حقيقتاً کار سختي است، چرا که معلوم نيست سليقه سي سال پيش من همچنان در ميانسالي پابرجا مانده باشد و از طرفي فرصت رجوع دوباره به آثاري که سال ها پيش ديده يا خوانده ام ميسور نيست، فلذا بهترين راه همين است که بي هيچ ترتيبي آنچه را که يادم مانده برايتان بنويسم.
1- مرگ يزدگرد که تا زنده ام فراموشم نمي شود
2- پرده خانه، هرچند وقت يک بار مي خوانم و مي بوسمش 3- پلکان، شخصيت بلبل را هميشه در نظر دارم 4- ناخوانده (محمود ناظري) به نظرم در پانزده سال اخير بي نظير است 5- ماشين نشين ها 6- يک دقيقه سکوت
7- سياوش خواني.
حميدرضا نعيمي (نويسنده و بازيگر)
1- مرگ يزدگرد 2- پلکان 3- خانات 4- پچپچه هاي پشت خط نبرد 5- ديوان تئاترال (محمود استادمحمد)
6- دير راهبان (محمد چرم شير و فرهاد مهندس پور)
7- تيغ کهنه 8- کالون و قيام کاستليون (حميدرضا نعيمي) 9- کبودان و اسفنديار و انتخاب دهم ندارم.
علي هاشمي (کارگردان)
بدون اولويت؛ 1- يک دقيقه سکوت 2- مرگ يزدگرد 3- فتحنامه کلات 4- خواب در فنجان خالي 5- همان هميشگي 6- ماه در آب 7- سعادت لرزان مردمان تيره روز 8- روي زمين 9- پل 10- قهوه تلخ.
محمدامير ياراحمدي (نويسنده)
در اين سه دهه نمايشنامه هاي ارجمند بسياري را خوانده يا بر صحنه هاي تئاتر ديده ام که هر کدام نشانگر توان ادبي کم نظير و ژرف انديش نگارندگان آنها بوده است و لذا انتخاب 10 اثر از ميان اين آثار گزينشي دشوار است. بر اين اساس نمايشنامه هايي را که به عنوان 10 اثر شاخص در سه دهه اخير معرفي مي کنم صرفاً نمونه هايي مناسب و روشن مي دانم که مي تواند معرف حرکت اصيل و متحولي باشد که در عرصه ادبيات نمايشي ملي ايران در جريان است.
بدون اولويت؛ 1- آهسته با گل سرخ 2- مرگ يزدگرد 3- ماه در آب (محمد يعقوبي) 4- يک دقيقه سکوت
5- شب هاي آوينيون 6- مضحکه شبيه قتل(حسين کياني) 7- پچپچه هاي پشت خط نبرد 8- چيستا 9- خواب در فنجان خالي 10- بازي آخر 11- مصاحبه.
چيستا يثربي (نويسنده و کارگردان)
بدون اولويت؛ 1- شب روي سنگفرش خيس
2- خانومچه و مهتابي (اکبر رادي) 3- مرگ يزدگرد
4- پچپچه هاي پشت خط نبرد 5- مصاحبه 6- راز حرم سلطان (شارمين ميمندي نژاد) 7- آخرين پري کوچک دريايي (چيستا يثربي) 8- شاپرک خانوم (بيژن مفيد) 9- يک دقيقه سکوت 10- کيسه بوکس (علي موذني).
محمد يعقوبي (نويسنده و کارگردان)
تنها پاسخي که يافتم تا بنا به خواست شما نام نمايشنامه هاي برگزيده بعد از سال 57 را بنويسم، اين بود که اگر کسي اين نمايشنامه ها را نخوانده باشد و البته اگر اعتمادي به نگارنده داشته باشد، شايد بر آن شود که بخواندشان. اما با اين پاسخ محکمه پسند ديگر برايم سخت بود محدود شدن به انتخاب 10 نمايشنامه، همين طور که برايم سخت بود محدود شدن به انتخاب از ميان نمايشنامه هاي بعد از سال 57. اما به اين محدوديت دوم تن دادم فقط به اين دليل که لابد به اندازه لازم و نه قطعاً کافي درباره نمايشنامه هاي برتر سال هاي پيش از 57 نوشته شده است.
1- 31/6/77 ، 2- آهسته با گل سرخ 3- اسب (محمد چرم شير) 4- اعترافات زنان برزخي (محمدامير ياراحمدي) 5- افرا يا روز مي گذرد 6- اين قصه را ايرانيان نبشته اند (عليرضا نادري) 7- بي سرزمين تر از باد (حسن باستاني)
8- پچپچه هاي پشت خط نبرد 9- پنهان خانه پنج در
10- تانگوي تخم مرغ داغ (اکبر رادي) 11- تق صير (فرهاد آييش) 12- تيغ کهنه 13- چيستا 14- حکايت شهر سنگي (عبدالحي شماسي) 15- خواب در فنجان خالي
16- در فراق فرهاد (ناصح کامکاري) 17- رقص روي ليوان ها 18- زمين مقدس 19- شب هاي آوينيون
20- شعبده و طلسم (چيستا يثربي) 21- عزيز مايي (مهرداد راياني مخصوص) 22- فتحنامه کلات
23- قوي تر از شب (محسن يلفاني) 24- لطفاً با مرگ من موافقت کنيد (شهرام کرمي) 25- مجلس نامه (محمد رحمانيان) 26- مرگ يزدگرد 27- مصاحبه 28- مضحکه شبيه قتل 29- معماي ماهيار معمار 30- ملاقات (محسن يلفاني) 31- منجي در صبح نمناک 32- مهرگياه 33- ندبه (بهرام بيضايي) 34- نيلوفر آبي 35- هفت شب با مهمان ناخوانده (فرهاد آييش) 36- هفت قبيله گم شده (قطب الدين صادقي) 37- واقعه خواني جهاز جادو (محمد چرمشير).
حتماً نمايشنامه هايي بوده که از قلم افتاده البته به سهو، شک نکنيد.
محمد چرم شير